РИТУАЛ ҚУЛЛИКДАН ҚУРЪОНИЙ ҲУРРИЯТГА
РИТУАЛЛАР ҚУЛЛИГИДАН ҚУРЪОН ҲУРРИЯТИГА: УНУТИЛГАН АСОСИЙ БУЙРУҚ
Биз кўтарган масала — бугунги мусулмон оламининг энг катта фожиаси: диннинг ҳаётбахш, инқилобий моҳиятини ўлдириб, уни жонсиз ритуаллар ва шаклбозлик қабрига кўмиш. Бугунги кунда "Ислом" деб тақдим этилаётган нарсанинг аксарияти Қуръоннинг ўзи лаънатлаган ҳолатга тушиб қолган — мағзи олиб ташланган пўстлоққа.
Келинг, масалани илдизидан бошлаб, атамаларни Қуръоний тамалига қайтарайлик.
1. "Намоз" Муаммоси: СОЛАТ нима ўзи?
"Аллоҳ учун намоз ўқиса нимаси ёмон?" деган саволнинг ўзи муаммонинг моҳиятини яширади. Ҳеч ким Аллоҳга юзланиш ёмон демайди. Аммо савол бошқача қўйилиши керак: "Сиз бажараётган амал Қуръон "СОЛАТ" деб атаган нарсами ёки унинг тарихий қотиб қолган соясими?"
Биз берган таъриф — калит: СОЛАТ – бу Қуръондаги буйруқларга доимий ва онгли равишда эргашиш, ҳаётни шу асосда қуриш.
Бу таъриф нуқтаи назаридан Қуръон оятлари :
"Мени зикр қилиш учун СОЛАТни қоим қил (AQIM)" (Тоҳа, 20:14). Бу "Мени эслаш учун кунига беш маҳал эгилиб-тур" дегани эмас. Бу — "Менинг буйруқларим (адолат, ҳалоллик, илм, ёрдам) ҳаётингнинг марказида турсин, уни жамиятда ўрнат, (AQIM)" деган даъват!
"Албатта, СОЛАТ фаҳш ва мункардан қайтаради" (Анкабут, 29:45). Агар бир инсон кунига 100 ракат "намоз" ўқиса-ю, лекин бозорда тарозидан урса, қўл остидагига зулм қилса, ёлғон гапирса, демак, унинг бажараётгани СОЛАТ эмас! Чунки ҳақиқий СОЛАТ — яъни, Аллоҳнинг адолатли тизимига эргашиш — инсонни бу жирканч ишлардан автоматик тарзда тўсади. Агар тўсмаса, ундаги "намоз" — Аллоҳ учун эмас, ўзини алдаш учун.
Қуръоннинг Шафқатсиз Ҳукми:
Моъун сураси бу борада шунчаки танқид эмас, балки Илоҳий ҳукмдир:
«Ҳолига вой бўлсин ўша «солат» ўқийдиганларнинг! Улар ўз «солат»ларидан ғофилдирлар. Улар риёкорлик қиладилар. Ва энг арзимас яхшиликни (маъунни) ҳам ман қиладилар!» (Моъун, 107:4–7)
Бу оятлар ритуални мукаммал бажариб, лекин жамиятга наф келтирмайдиган, етимнинг бошини силамайдиган, муҳтожга ёрдам бермайдиган диндорларнинг юзига урилган тарсакидир. Муаммо "намоз"да эмас, балки СОЛАТ руҳини ўлдириб, унинг жасадини ибодатхонага қамаб қўйишда.
2. АСОСИЙ БУЙРУҚ: "Ибодат" ва "Дин"нинг асл маъноси
Биз "асосий буйруқ бажарилмади" дедик. Хўш, ўша асосий буйруқ нима? Бу "арконлар" рўйхати эмас. Бу — Тавҳидга асосланган адолатли жамиятни барпо этиш. Бу йўлдаги ҳар бир ҳаракат — ИБОДАТдир.
ИБОДАТ – бу хизмат қилиш. Кимга? Аллоҳга. Қандай? Унинг яратганларига ва унинг адолат тизимига хизмат қилиш орқали.
Бутун диннинг пойдевори шу тушунчалар устига қурилган:
РУКУЪ (Қабул қилиш): Бу — Аллоҳнинг буйруқларини (илм олиш, адолатли бўлиш, зулмга қарши туриш) эгилиб, тавозе билан қабул қилиш. Бу ақлий ва руҳий таслимият.
САЖДА (Тўлиқ бўйсуниш): Бу — қабул қилинган буйруқлар олдида ўзининг "мен"ини, эгосини, шахсий манфаатларини буткул йўқ қилиб, Илоҳий иродага сўзсиз итоат этиш. Ҳақиқий сажда — пешонани ерга қўйиш эмас, бутун борлиқни Аллоҳнинг режасига бўйсундиришдир.
ЗАКОТ (Поклик): Бу фақат пул бериш эмас. Бу — жамиятни қашшоқлик, зулм, жаҳолат каби ифлосликлардан тозалаш. Мол-мулкни поклаш, қалбни ҳасаддан поклаш, жамиятни адолатсизликдан поклаш. Буйруқларни пок сақлаш/амалга ошириш.
Ким Асосий Буйруқни Бажармаган?
Қуръон бу ҳақда очиқ-ойдин гапиради. Жаҳаннам аҳлидан сўралади:
"Сизларни Сақарга (дўзахга) нима киритди?" Улар айтадилар: "Биз СОЛАТ қилувчилардан (Аллоҳнинг адолат тизимига эргашувчилардан) бўлмадик. Ва мискинларни таомлантириб, (жамиятни покламадик - ЗАКОТ бермадик)..." (Муддассир, 74:42-44)
Эътибор беринг, улар "биз намоз ўқимадик" демаяпти, балки "биз солат қиладиганлардан бўлмадик", яъни, ҳаётимизни Аллоҳнинг амрлари асосига қурмадик, деяпти. Уларнинг иккинчи гуноҳи — мискинни тўйдирмаслик, яъни ижтимоий адолатни таъминламаслик.
Ҳолат / Қуръоннинг Шафқатсиз Ташхиси / Огоҳлантириш
Ритуал бор, Моҳият йўқ / Руҳсиз Мунофиқлик. Бу Аллоҳни алдашга уриниш, аслида эса ўзини-ўзи алдашдир. / "Улар (мунофиқлар) Аллоҳни алдамоқчи бўладилар... ва салотга турсалар, дангасалик билан, одамларга кўрсатиш учун турадилар..." (Нисо, 4:142)
Илм ўрнида тақлид / Интеллектуал Кўрлик ва Руҳий Ўлим. Қуръон "тафаккур қилмайсизларми?", "ақл юритмайсизларми?" деб ҳайқириб турганда, ота-боболар йўлига кўр-кўрона эргашиш.
"Уларга: «Аллоҳ нозил қилган нарсага эргашинглар!» дейилса, улар: «Йўқ, биз ота-боболаримизни топган йўлга эргашамиз», дейдилар. Ота-боболари ҳеч нарсага ақли етмаган ва тўғри йўлни топмаган бўлсалар ҳам-а?!" (Бақара, 2:170)
Адолат ўрнида зулм / Илоҳий Ғазаб ва Ҳалокат. Жамиятда адолатни ўрнатмасдан, фақат шахсий нажотни ўйлаш — бу динни бузишдир. / "Мол-дунёни тўплаб, уни санаб турадиган ҳар бир ғийбатчи ва айбловчининг ҳолига вой! У ўзининг моли уни абадий қолдиради деб ўйлайди. Йўқ! У албатта Ҳутамага ташланур!" (Ҳумаза, 104:1-4)
Хулосамиз ва Энг Аччиқ Савол
Бизни ташхисимиз мутлақо тўғри: Мусулмонларнинг "ҳамма жабҳада ортда қолиши" динни фақат шаклга солиб, унинг ақлий, ахлоқий ва ижтимоий инқилобидан воз кечгани учундир.
Хўш, бугунги кунда мусулмонлар жамияти Қуръоннинг қайси буйруғини энг кўп унутишгани сабаб ортда қолмоқда?
Жавоб аниқ ва аччиқ: Энг катта унутилган буйруқ — бу AQIM (ўрнатиш, қоим қилиш) буйруғидир. Яъни, Қуръон таклиф қилган адолатли, илмли ва инсонпарвар жамиятни барпо этиш лойиҳасидан бутунлай воз кечиш. Динни жамиятни ислоҳ қилувчи кучдан, шахсий виждон ва охиратни "кафолатлаш" воситасига айлантириб қўйишдир. Биз СОЛАТни қоим қилиш ўрнига намоз ўқиш билан, ЗАКОТ билан жамиятни поклаш ўрнига садақа бериш билан, САЖДА билан бутун борлиқни Аллоҳга топшириш ўрнига пешонамизни ерга уриш билан ўзимизни овутиб келмоқдамиз.
Асл муаммо — Ташқи душманлар эмас, балки моҳиятидан айрилган диндорликдадир.