Раҳмон ва Раҳим Аллоҳнинг исми билан (1:1)
28:1. То Син Мим
28:2. Булар – очиқланган/очиқлаган Китобнинг оятлари.
28:3. Мусо ва Фиръавннинг ҳақ хабаридан сенга, муминлар учун тиловат қилиб берамиз.
28:4. Фиръавн Ер юзида баланд кетди, аҳолини гуруҳларга ажратди. Бир тоифасини заифлатди, ўғилларини сўйиб, аёлларини тирик қолдирди/уятли аҳволга солди. Ҳақиқатан, у бузғунчилик қилувчилардан эди.
28:5. Бизнинг истаганимиз/иродамиз эса, Ер юзида заиф қилинганларга яхшилик қилмоқ, уларни пешволар/имомлар қилмоқ, ва уларни Ер юзига ворислар қилмоқдир.
28:6. Ҳамда уларга Ер юзида имконлар бермоқ, Фиръавн, Ҳомон ва лашкарларига эса ўзларининг қўрққанини кўрсатмоқдир.
28:7. Мана, Мусонинг онасига ваҳй қилдик: “Уни эмизгин. Агар ундан хавотир олсанг, уни оқарсувга ташла, қўрқма, маҳзун бўлма, Биз уни яна сенга қайтарамиз ва Расуллардан қиламиз”.
28:8. Ниҳоят, Фиръавн оиласи уни топиб олди, ўзларига душман ва ғам-ғусса бўлиши учун эди бу. Ҳақиқатан, Фиръавн, Ҳомон ва лашкарлари хатокор эдилар.
28:9. Фиръавннинг аёли деди: “У мен учун ва сен учун кўз қувончи. Уни ўлдирманглар, эҳтимол у бизга фойдали бўлар, ёки уни ўғил қилиб олармиз”. Улар бу ишнинг аслини сезмасдилар ҳам.
28:10. Мусонинг онаси кўнгли бўм-бўш ҳолда тонг оттирди. Агар ишонганлардан бўлиши унинг учун қалбини мустаҳкам айламасак, у сал қолса уни ошкор қилар эди.
28:11. Унинг опасига деди: “Уни изма-из таъқиб эт”. Уни четдан кузатиб турди, улар буни сезмадилар.
28:12. Биз унга эмизувчиларни олдиндан ҳаром қилдик. У/опаси деди: “Унга қарайдиган ва унга зарар етказмайдиган оилани кўрсатайми сизга?”
28:13. Биз уни ўз онасига қайтардик, токи кўзи қувонсин, ғам чекмасин, ва Аллоҳнинг ваъдаси ҳақ эканини билсин. Лекин уларнинг кўплари буни билмайди.
28:14. У вояга етиб, куч-қувватга тўлганида, унга илму-ҳикмат бердик. Яхшилик қилувчиларни ана шундай мукофотлаймиз.
28:15. Шаҳар аҳли ундан бехабар пайтда шаҳарга кирди. У ерда уришаётган икки кишини учратди, бири унинг гуруҳидан, бошқаси эса душманидан эди. Унинг гуруҳидан бўлган душманига қарши ёрдам сўради. Мусо унга бир мушт туширди, ва ҳал этди. Деди: “Бу Шайтоннинг/йўлдан оздирувчининг ишларидан. Ҳақиқатан, у очиқ адаштирувчи душман”.
28:16. Деди: “Эй Раббим, мен ўзимга жабр қилдим, мени мағфират айлагин!” Уни кечирди. Ҳақиқатан, У Ғафур ва Раҳим /кечиримли, раҳмдил.
28:17. У: “Эй Раббим, берган неъматинг ила энди жиноятчиларга асло ёрдам бермайман”.
28:18. У шаҳарда қўрқиб тонг оттирди. Мана, у аланглаб кетаётир, кеча ундан ёрдам сўраган унга яна фарёд қилди. Мусо унга деди: “Албатта, сен ўзинг очиқча йўлдан озгансан”.
28:19. Ниҳоят, икковининг душмани бўлган кишини қўлга туширмоқчи бўлганида, у деди: “Эй Мусо, кеча бир жонни ўлдирган эдинг, бугун эса мени ҳам худди шундай ўлдирмоқчимисан? Сен бу диёрда жабр-зулм қилишдан бошқани истамайсан. Тузатувчи, ислоҳ этувчи бўлгинг келмайди”.
28:20. Шаҳарнинг четидан бир киши шошганча келиб деди: “Эй Мусо, аъёнлар сени ўлдириш ҳақида гаплашяпти. Сенга холис маслаҳатим – ҳозироқ чиқиб кет”.
28:21. Қўрқувдан аланглаганча чиқди у ердан: “Эй Раббим, золимлар қавмидан Ўзинг нажот бер”, дерди.
28:22. Мадян томон йўл олаётиб, деди: “Зора, Раббим мени Тўғри Йўлга йўлласа”.
28:23. Мадян сувларига етиб боргач, у ерда чорвасини суғораётган одамларга дуч келди. Улардан нарироқда сувдан манъ этилган икки аёлни кўриб, деди: “Нима бўлди сизга?” Улар дедилар: “Чўпонлар суғориб бўлмасдан, биз суғоролмаймиз. Отамиз эса кексайган қария”.
28:24. Уларга суғориб берди, сўнг сояга чиқиб деди: “Эй Раббим, Сендан менга етажак хайрга муҳтож бир фақирман”.
28:25. Икки аёлдан бири унинг ёнига ҳаё билан келиб деди: “Отам сени чорлаётир, бизга суғориб берганинг эвазини ўтамоқ истар”. Мусо унинг ҳузурига келди, қисса қилиб берганида, у деди: “Қўрқма энди, золимлар қавмидан қутулдинг”.
28:26. Қизлардан бири деди: “Отажон, уни ишга ёллаб олинг, у сиз ёллаган кишиларнинг энг яхшиси – қувватли ва ишончли”.
28:27. У деди: “Шу икки қизимдан бирини сенга никоҳлаб бермоқчиман. Саккиз мавсум/ҳажж* менга ишлаб беришинг шарти билан. Агар ўн мавсумга/ҳажжга етказсанг, бу сенинг тарафингдан/ҳимматингдан. Сени машаққатга солиш ниятим йўқ. Аллоҳ истаса, мени солиҳ кишилардан эканимни кўрасан”.
28:28. Деди: “Бу сен билан менинг орамиздаги иш. Қай бир муддатни тамомласам/ўтасам ҳам, менга қарши айблов/душманлик йўқ. Бизнинг келишувимизга Аллоҳнинг Ўзи вакил”.
28:29. Мусо муддатни тамомлаб, аҳли билан йўлга чиққанида, Тур тарафда бир оловни кўрди. Аҳлига деди: “Мени кутиб туринг, мен бир олов кўрдим. Сизга ундан бирор хабар келтираман, ёки бирор чўғ парчаси олиб келаман, исиниб оласиз”.
28:30. У ерга етиб боргач, ўша муборак водийнинг ўнг тарафидаги дарахтдан нидо қилинди: “Эй Мусо, Мен Оламларнинг Рабби Аллоҳман”.
28:31. “Асоингни ташла!” Уни титраётганини кўргач, ўгирилиб, орқасига қарамай қочди: “Эй Мусо, қайт, қўрқма, сен омондасан”.
28:32. Қўлингни қўйнингга сол, ҳеч бир ёмонликсиз оқ чиқади/сен оқ чиқасан. Қўрқувдан ёйган қанотингни йиғиб ол. Мана шу Фиръавн ва унинг қавмига Раббингдан берилган икки оят. Ҳақиқатан, улар фосиқ/йўлдан озган қавм бўлдилар.
28:33. У деди: “Эй Раббим, мен улардан бир жонни ўлдирганман, мени қатл этишларидан чўчияпман.
28:34. Иним Ҳорун мендан кўра сўзга уста. Уни мен билан бирга юборгин, мени тасдиқлаб, ёрдамчим бўлсин. Мени инкор этишларидан хайиқаман”.
28:35. У деди: “Биз ининг билан иккингизни қўллаймиз, иккингизга шундай бир далил/қувват берамизки, улар сизга бас келолмайдилар. Бизнинг оятларимиз ила ғолиб келгувчилар сизлар ва сизга эргашганлар бўласиз”.
28:36. Қачонки Мусо уларга очиқ баён этилган оятларимиз билан келганида, улар дедилар: “Бу уйдирилган сеҳр/йўқни бордек кўрсатиш, ундан бошқа нарса эмас. Ўтган ота-боболаримизда буни эшитмаганмиз”.
28:37. Деди: “Раббимнинг ҳузуридан Тўғри Йўл келтирган ким-у, бу диёр охир-оқибат кимга қолишини Раббим яхши билади. Ҳақиқатан, Золимлар нажот топмайдилар/муродига етмайдилар”.
28:38. Фиръавн деди: “Эй аъёнлар! Мен сизга ўзимдан бошқа ҳеч қандай илоҳни билмайман. Эй Ҳомон! Лойга ўт ёқ! Бир қаср қурки, Мусонинг илоҳига етишай. Мен уни ёлғон гапиряпти деб гумон қилаяпман”.
28:39. У ўз лашкари билан Ер юзида ноҳақ кибр қилди, улар Бизга қайтарилмаслигини гумон қилишди.
28:40. Биз уни ҳам, лашкарини ҳам тутиб, сувга улоқтирдик; Золимларнинг оқибати қандай бўлганига бир қара!
28:41. Уларни Оловга чақирувчи имомлар қилдик. Қиёмат Куни уларга ёрдам берилмайди.
28:42. Уларга бу дунёда лаънат эргаштириб қўйдик. Қиёмат Куни эса, улар энг қабиҳлардан.
28:43. Биз аввалги наслларни ҳалок қилгандан сўнг, Мусога Китобни ато этдик, токи одамлар учун кўз очувчи далиллар/басират, Тўғри Йўл ва Раҳмат бўлсин, ҳамда Ўгит/Эслатма олсинлар.
28:44. Биз Мусога бу ишни буюрганимизда, сен ғарбий томонда эмасдинг, бунга гувоҳ ҳам бўлмагандинг.
28:45. Биз яна кўплаб насллар яратдик, улар устидан кўплаб умрлар ўтди. Сен Мадян аҳли орасида яшаган ҳам эмасдинг, уларга Бизнинг оятларимизни тиловат қилиб берган ҳам эмасдинг. Лекин Расулларни Биз юборамиз.
28:46. Биз нидо қилганимизда Тур тарафда ҳам эмасдинг. Лекин Раббинг раҳм айлади/маълум қилди, токи сендан олдин огоҳлантирувчи келмаган бир қавмни огоҳлантиргайсан, улар ҳам ундан Эслатма/Ўгит олсинлар.
28:47. Токи ўз қилмишлари сабабли бошларига бирор мусибат етганида: “Эй Раббимиз, нега бизга Расул юбормадинг? Сенинг оятларингга амал қилиб, муминлардан бўлардик!” демасликлари учун.
28:48. Биздан Ҳақ келганида эса, дедилар: “Худди Мусога берилганнинг мисли берилса эди?” Ахир улар ўз вақтида Мусога берилганга кофир бўлишмадими? “Бир-бирини қўллайдиган иккита сеҳр!”,”Биз иккисига ҳам ишонмаймиз!” дедилар-ку!
28:49. Сен айт: “Сизлар Аллоҳдан бир китоб келтирингки, бу иккисидан-да Тўғрироқ бўлсин, агар гапингиз рост бўлса. Мен ана шунга эргашайин”.
28:50. Агар сенга жавоб беролмасалар, билгинки, улар фақат ўз ҳаволарига/истакларига эргашмоқда. Ўз ҳавосига/истакларига эргашгандан адашганроғи борми? Аллоҳ бундай золимларни Йўлга солмайди.
28:51. Биз улар учун бу Сўзни/оятларимизни кетма-кет такрорладик, токи Эслатма/Ўгит олсинлар.
28:52. Биз аввалроқ Китоб берганлар унга ишониб тасдиқлайдилар.
28:53. Қачонки уларга тиловат қилинса, дейдилар: “Биз унга иймон келтирганмиз, у Раббимиздан бўлган ҳаққ. Биз ундан олдин ҳам таслим бўлганлар/мусулмонлар эдик”.
28:54. Ана ўшаларга ўз сабрлари учун икки баробар ажр-мукофот берилади, улар ёмонликни яхшилик билан даф этадилар, ва Биз берган ризқдан инфоқ қиладилар.
28:55. Улар бекорчи сўзларни эшитганида, юз ўгирадилар: “Бизнинг амалимиз ўзимизга, сизнинг амалингиз ўзингизга. Сизга тинчлик-омонлик бўлсин, биз жоҳилларни истамаймиз”.
28:56. Сен ўз яхши кўрганингни Тўғри Йўлга сола олмассан, лекин Аллоҳ Ўзи хоҳлаганини Тўғри Йўлга солади. Тўғри Йўлга юргувчиларни Унинг Ўзи яхшироқ билади.
28:57. Улар дедилар: “Агар сен билан бирга Тўғри Йўлга эргашсак, ўз еримиздан қувиламиз”. Ахир уларга Биз ризқ қилиб берган барча турдан мевалар тўпланадиган, омонлик шаҳридан жой бермаганмидик? Лекин уларнинг кўпи билмайди.
28:58. Маишатларида ҳаддан ошган қанча шаҳарларни ҳалок қилдик, мана уларнинг масканлари, у ерларда кейин кўп ҳам яшалмади. Ҳаммаси Бизга мерос қолди.
28:59. Раббинг ҳеч қачон, шаҳарларда Бизнинг оятларимизни етказадиган Расул чиқармай туриб, ҳалок қилмайди. Агар шаҳар аҳли жабр-зулм қилгувчи бўлмаганда, бирор шаҳарни ҳалок қилмасдик.
28:60. Сизга нимаики берилган бўлса, ҳаёти дунёда вақтинча баҳраманд бўлиш/фойдаланиш учун, ҳамда унинг зийнати холос. Аллоҳнинг ҳузуридаги эса яхшироқ ва давомлироқ. Ақл ишлатмайсизми?
28:61. Биз гўзал ваъда берган ва унга насиб бўлиши ҳақиқат бўлган кишилар билан дунё ҳаётида озгина завқ берилган, сўнгра Қиёмат Кунида азобга ҳозир қилинадиган кишилар бирдек бўладими?
28:62. У Кунда уларга нидо қилади: “Менинг Шерикларим деб гумон қилганларингиз қани?”
28:63. Устида Сўз (7:18) ҳақ бўлганлар деди: “Эй Раббимиз, анавилар йўлдан оздирганларимиз. Ўзимиз қандай озган бўлсак, уларни ҳам шундай оздирдик. Уларнинг қилмишлардан йироқмиз. Улар бизга қуллик қилмаганлар”.
28:64. “Шерикларингизни чақиринг!” дейилди. Уларни чақиришди, жавоб бермадилар ва азобни кўрдилар. Қанийди Тўғри Йўлга юрганларида!
28:65. У Кунда уларга нидо қилинади: “Юборилган Расулларга қандай жавоб бердингиз?”
28:66. У Кунда уларга барча хабарлар “кўр” бўлди, улар ўзаро савол ҳам қилмаслар.
28:67. Ким тавба қилиб қайтган бўлса, имон келтириб солиҳ амал қилган бўлса, у нажот топганлар/муродига етишганлар орасида бўлишига умид бор.
28:68. Раббинг Ўзи хоҳлаганини яратади ва танлайди. Танлов уларда эмас. Аллоҳ уларнинг қўшган шерикларидан пок ва олийдир.
28:69. Раббинг уларнинг диллари яширганни ҳам, ошкор қилганни ҳам билиб туради.
28:70. У Аллоҳдир, Ундан ўзга Илоҳ йўқ. Дунёда ҳам, охиратда ҳам Унга ҳамд-мақтовлар бўлсин. Ҳукм ёлғиз Унинг, Унга қайтариласиз.
28:71. Сен айт: “Ҳеч ўйлаб кўрганмисиз, агар Аллоҳ устингизда Кечани то Қиёмат давомли қилса, Аллоҳдан ўзга қайси илоҳ сизга ёруғлик беради? Эшитмаяпсизми?”
28:72. Сен айт: “Ҳеч ўйлаб кўрганмисиз, агар Аллоҳ устингизда Кундузни то қиёмат доимий қилса, Аллоҳдан ўзга қайси илоҳ сизга ором олишингиз учун Кечани келтира олади? Кўрмаяпсизми?”
28:73. Унинг раҳматидан, Кеча ва Кундузни ором олишингиз ва Аллоҳнинг фазлидан исташингиз учун мослаб берганидир, токи шукрини адо этгайсиз.
28:74. У Кунда уларга нидо қилади: “Менинг Шерикларим деб гумон қилганларингиз қани?”
28:75. Ҳар бир умматдан гувоҳ чиқариб деймиз: “Келтиринг далилингизни!” Ҳақ Аллоҳга тегишли эканини биладилар, ва тўқиган уйдирмалари улардан ғоиб бўлади.
28:76. Қорун Мусонинг қавмидан эди, уларга қарши чиқди. Биз унга шундай хазиналардан бердикки, унинг калитларини ташиш қувватли кишиларга ҳам оғир келарди. Қавми унга деди: “Шодланма*. Аллоҳ бундай шодланганларни суймас. (*Бойликдан шодланма)
28:77. Аллоҳнинг берганида Охират диёрини иста, дунёдаги насибангни ҳам унутма. Аллоҳ сенга яхшилик қилганидек сен ҳам яхшилик қил. Ер юзида бузғунчилик истама, Аллоҳ бузғунчиларни суймас”.
28:78. У деди: “Бу менга ўз илмим туфайли келган”. Билмасмиди, ундан олдинги наслларда, ундан-да кучлироқ ва кўпроқ ғамлаганларни Аллоҳ ҳалок қилган-ку?! Жиноятчиларнинг гуноҳи нима, сўраб ҳам ўтирилмайди.
28:79. Қавмининг олдига барча ясан-тусани билан чиқди. Дунё ҳаётини/тубан ҳаётни истовчилар деди: “Кошкийди бизга ҳам Қорунга берилгани каби берилса, ҳақиқатан унинг насибаси улуғ…”
28:80. Илм берилганлар деди: “Ҳолингизга вой сизнинг! Имон келтирган ва солиҳ амал қилганлар учун Аллоҳнинг бергуси эвази яхшироқ. Бу фақат сабр эгаларига берилади”.
28:81. Биз уни кошоналари билан бирга ерга юттирдик. Унга Аллоҳдан ўзга ёрдам берувчи бирорта лашкар бўлмади. Ўз-ўзига ҳам ёрдам бера олмади.
28:82. Кеча унинг ўрнида бўлишни орзу-ҳавас қилганлар дея бошлади: “Вой! Аллоҳ Ўз қулларидан хоҳлаганига ризқини кенг ёки ўлчовли қилиб берар экан. Агар Аллоҳ бизга лутф қилмаганида, бизни ҳам ер ютган бўларди. Ҳақиқатан, кофирлар нажот топмаслар/муродига етмаслар”.
28:83. Мана, Охират диёри: Биз уни Ер юзида кибр ва бузғунчилик истамаганларга берамиз. Бундай оқибат фақат тақво эгалари учун.
28:84. Кимки яхшилик билан келса, унга яна-да яхшироқ эваз бор. Кимки ёмонлик билан келса, ёмонлик қилганлар фақат ўз қилган ёмонликлари билан жазоланади.
28:85. Сенга Қуръонни фарз қилган Зот сени ваъда қилинган қайтишга/оқибатга етказади. Сен айт: “Ким Тўғри Йўл олиб келганини ҳамда кимнинг очиқ Адашувда эканини Раббим яхшироқ билади”.
28:86. Сен қалбингга Китоб нозил қилинишини умид қилган ҳам эмасдинг. Лекин Раббингдан бир раҳмат ўлароқ нозил қилинди. Шундай экан, нонкўрларга мададкор бўлма.
28:87. Сенга Аллоҳнинг оятлари нозил бўлганидан кейин сени ундан тўсмасинлар. Сен ёлғиз Раббингга чорла/даъват қил, мушриклардан бўлма.
28:88. Аллоҳ билан бирга бошқа Илоҳга дуо қилма. Ундан ўзга илоҳ йўқ. Барча нарса ҳалок бўлади, Унинг Юзидан бошқа. Ҳукм ёлғиз Унинг, Унга қайтариласиз.
